Zero Waste w codziennym życiu — od czego zacząć

Czym jest zero waste i co to oznacza w praktyce

Pojęcie zero waste odnosi się do podejścia, w którym celem jest maksymalne ograniczenie odpadów trafiających na wysypisko lub do spalarni. W praktyce nie chodzi o dosłowne osiągnięcie zera, lecz o zmianę kolejności działań: odmawiaj tego, czego nie potrzebujesz, ograniczaj to, co kupujesz, używaj ponownie, oddaj do recyklingu, a to, co pozostaje, skompostuj lub wyrzuć jako ostateczność.

Filozofia ta jest opisywana przez różne organizacje, w tym Zero Waste International Alliance, która opracowała globalne definicje i wskaźniki.

Zakupy — największe źródło opakowań

Duża część odpadów powstaje już przy zakupie produktów. Kilka zmian w sposobie robienia zakupów ma zauważalny efekt:

• Torba wielokrotnego użytku zamiast jednorazowych foliówek — w Polsce opłaty za reklamówki obowiązują od 2018 r., ale alternatywa jest prosta i trwała.
• Zakupy na wagę w sklepach bez opakowań lub na targowiskach — dostępne w większych miastach, coraz częściej też w mniejszych.
• Produkty koncentrowane lub w opakowaniach zbiorczych generują mniej plastiku na jednostkę produktu.
• Własny kubek na kawę na wynos — wiele kawiarni stosuje rabat dla klientów z własnym kubkiem.

Kuchnia — marnowanie żywności i kompostowanie

Odpady kuchenne stanowią znaczną część bioodpadów wyrzucanych przez polskie gospodarstwa domowe. Dwa obszary do działania:

Ograniczanie marnowania żywności

Planowanie posiłków na tydzień przed zakupami i lista zakupów to proste narzędzia, które ograniczają kupowanie produktów, które potem nie zostaną zjedzone. Właściwe przechowywanie — np. ziołami w szklance z wodą, warzywami liściastymi w wilgotnej ściereczce — przedłuża świeżość.

Resztki z obiadu, nie do końca świeże warzywa i pieczywo to materiał na kolejne posiłki: zupy, frittaty, grzanki. W Polsce popularność zyskują przepisy tzw. "zero waste cooking", dostępne m.in. w materiałach wydawanych przez organizacje pozarządowe zajmujące się edukacją żywieniową.

Kompostowanie w różnych warunkach mieszkaniowych

Posiadacze ogrodów i działek mają do dyspozycji tradycyjne kompostowniki. Bioodpady — obierki, fusy, liście — rozkładają się w ciągu kilku miesięcy do kompostu, który można wykorzystać jako nawóz.

Mieszkańcy bloków mogą korzystać z wermikompostowania (kompostowania z udziałem dżdżownic) w specjalnych pojemnikach trzymanych w mieszkaniu. Nie wydaje zapachu przy prawidłowej obsłudze. Przetworzony kompost nadaje się do roślin doniczkowych. W Polsce dostępne są gotowe zestawy do wermikompostowania oraz poradniki w języku polskim.

Wiele miast posiada sieci kompostowników miejskich lub przyjmuje bioodpady w specjalnych punktach odbioru.

Łazienka — kosmetyki i środki czyszczące

Łazienka i środki chemii domowej generują dużo jednorazowych opakowań plastikowych. Kilka konkretnych zamian:

• Kostki szamponu i mydła zamiast kosmetyków w butelkach — mniej plastiku, podobna skuteczność przy właściwym doborze produktu.
• Płynne środki czyszczące w skoncentrowanej formie lub w proszku wymagają mniejszych opakowań i lżejszego transportu.
• Wielokrotnego użytku waciki kosmetyczne zamiast jednorazowych — po praniu gotowe do ponownego użycia.
• Szczoteczki do zębów z materiałów naturalnych lub z programem zwrotu zużytych szczoteczek do recyklingu.

Ubrania i tekstylia — rynek wtórny i naprawa

Przemysł odzieżowy jest jedną z bardziej emisyjnych gałęzi gospodarki. Kupowanie używanych ubrań — przez portale internetowe, lumpeksy i bazary — przedłuża cykl życia odzieży. W Polsce rynek odzieży używanej jest dobrze rozwinięty, zarówno stacjonarnie, jak i online.

Naprawa ubrań zamiast ich wyrzucania — wymiana zamka, przyszycie guzika, cerowanie — to umiejętności, które można nabyć. W polskich miastach działają szwalnie naprawcze i krawcy przyjmujący zlecenia naprawcze.

Gdzie szukać konkretnych wskazówek

• Zero Waste International Alliance — definicje
• GUS — dane o odpadach komunalnych
• Główny Inspektorat Ochrony Środowiska